کودکان دارای تاخیر زبانی می توانند هم در درک زبان هم در بیان آن(بیان کلمات،استفاده از جملات و طول جمله)دارای اختلال باشند.

پزوهش ها اذعان  داشتند که بعضی از کودکان با تاخیر زبان که در سن 3 تا 5 سالگی از ژست های بیشتری برای برقراری ارتباط استفاده کنندو تاخیر درک زبانشان کم باشد،بدون نیاز به مداخله درمانی به سطح مهارت های زبانی همسالان طبیعی خود می رسند.

کودکان با سابقه تاخیز زبان درکی درمان نشده نسبت به کودکان که فقط تاخیر در بیان زبان را داشتند،در دوران مدرسه ، ریسک بالاتری از ابتلا به اختلالات یادگیری همچون مشکلات در خواندن،نوشتن و هجی کردن را داراهستند.

تاخیر زبان همچین می تواند نشانه ثانویه یک اختلال اولیه همچون اختلال نقص خاص زبانی،اختلالات طیف اوتیسم ،اختلال یادگیری ،اختلال بهره هوشی(IQ) و اختلالات توجه تمرکز باشد.

شیوع

شیوع تاخیر زبان در کودکان 2 تا3 سال بین 13.5% تا 17.5% گزارش شده است که با افزایش سن بیشتر می شود.

• کودکان دارای هردو تاخیر زبان درکی و بیانی نسبت به کودکان با تاخیر زبان بیانی تنها بیشتر است.
• شیوع در پسرها نسبت به دخترها 3 برابر بیشتر است.
• در خانواده هایی که سابقه تاخیر زبانی داشتند شیوع این اختلال 2 برابر می باشد.

علائم و نشانه های تاخیرزبان جیست؟

موارد زیر از علائم تاخیر زبان در کودکان است:

1. کودک تا سن 24 ماهگی 50کلمه بیانی (کلمه ای که هدفمند برای کسی یا چیزی بکار ببرد)نداشته باشد.
2. کودک تا سن 24ماهگی از جملات دوکلمه ای (مامان بیا،سیب بده) استفاده نکند.
3. کودک کلمات اولیه اش را بسیار ساده و با صداهای محدود بیان کند.(اما/به جای/ماشین/آ/به جای،آب،/پو/به جای/توپ/)
4. کودک از ژست های ارتباطی (بای بای کردن،بوس فرستادن)و بازی های نمادین (خاله بازی )استفاده نکند یا استفاده محدود داشته باشد.
5. کودک فقط از جملات کوتاه ا افعال محدود و ساده استفاده کند.
6. کودک کلمات محدود و کمی را درک کند و بفهمد.

حتی نوزادانی که در دوران غان غون(قبل از دوسالگی)تنوع کمتری در صداهای خود داشته باشند.بیشتر مبتلا به مشکلات تولید صداهای گفتاری و پیچیدگی کلمات در آینده می شوند.

ریسک فاکتور های ایجاد تاخیر زبان در کودکان چیست؟

کودکان با ویژگی های زیر در معرض بالاتری از ابتلا به  تاخیر زبان درکی و بیانی هستند:

1. کودکان پسر نسبت به دخترها
2. کودکان با سابقه تاخیر حرکتی(گردن گرفتن، نشستن،چهاردست و پا راه رفتن)
3. کودکان با سابقه تولد نارس و وزن کم دوران زایمان
4. کودکان با سایقه خانوادگی تاخیرزبانی(خانواده یا بستگان دورتر)
5. کودکانی که زیر 1 سالگی در درک و صداسازی (غان و غون)نشانه هایی از اختلالنسبت به همسالان طبیعی خود داشته باشند.
6. کودکانی که در خانواده هایی با سطح سواد پایین و تعاملات محدودتر زندگی می کنند.

اگر کودکتان دارای یک یا چند مورد از ویژگی های بالا بود،برای جلوگیری از مشکلات جدی گفتار و زبان در آینده فرزندتان ، به گفتاردرمانی مراجعه کنید.

گفتار درمان در رابطه با تاخیر زبان چه کارهایی انجام می دهد؟

آسیب شناس گفتار و ربان نقش کلیدی در تشخیص،ارزیابی و درمان کودکان در معرض یا دارای اختلال تاخیر زبانی ایفا می کند. از جمله مهم ترین نقش وی ، آموزش و مشاوره به خانواده جهت برقراری تعامل موثر برای رشد گفتار و زبان فرزندشان است.مواردی همچون بازی های تعاملی،دایره لغات اولیه کودک، نحوه ارتباط کودک در درخواست و نیاز(اشاذه ،جیغ و گریه،صداسازی،استفاده از کلمه)مقوله های درکی متناسب با سن کودک (طبقه بندی ها،کاربرد اشیا،درک افعال ساده و پیچیده)از جمله مواردیست که درمانگر به خانواده آموزش می دهد.

ارزیابی

گفتار درمانگر مواردزیر را بصورت رسمی (با استفاده از تست ها و ابزار)و غیر رسمی (بصورت درکی)ارزیابی می کند.

• شرح حال از وضعیت سلامتی و پزشکی کودک از تولد تا آلان
• وجود سابقه خانوادگی اختالالت گفتار و زبان در خانواده
• وجود عالئم و یا سابقه اختالل بلع و جویدن
• شرح حال از رشد گفتار و زبان کودک (چه زمان اولین کلمه را گفت)
• نحوه برقراری ارتباط در منزل (صداسازی،کلمات،اشاره)
• بازیهایی که کودک انجام میدهد و نحوه انجام آنها (بازیهای نمادین)
• میزان دستور پذیری و درک دستورات و کلمات ساده در کودک
• خزانه واژگان بیانی کودک (چه کلماتی میگوید و تعداد آنها، از چه صداهایی در بیان کلمات استفاده میکند؟کلمات چندهجایی را چگونه بیان میکند؟)
• ترکیب کلمات و ساخت جمال ت دو یا سه کلمهای متناسب سن
• میزان ارتباط کودک با کتاب و داستان خوانی و شعرهای آهنگین

درمان: هدف از درمان در کودکان دارای تاخیر زبانی، تحریک رشد کلی زبان و آموزش استفاده اززبان در بافت ارتباطی مناسب(خانه، حین بازی، حین درخواست نیاز و غیره) میباشد. دو مدل اصلی درمان در این حیطه وجود دارد: درمان غیر مستقیم، درمان مستقیم

1 .درمان غیرمستقیم: یعنی درمانگر روش هایی را به خانواده آموزش دهد تا خانواده بتواند با کودک تعامل زبانی داشته و غیرمستقیم گفتارش را تحریک کند، روش هایی همچون:

• .خانواده به نیاز های ارتباطی کودک پاسخ کالمی بدهد
• الگودهی ارتباط کالمی در بافت ارتباطی مناسب
• الگودهی ارتباط های غیرکالمی به کودک
• تقلید یا بسط دهی حرکات یا کالم کودک
• تقویت نیازهای ارتباطی کودک
• دادن زمان مناسب به کودک برای شروع ارتباط

2 .درمان مستقیم: یعنی در جلسه درمانی، باتوجه به نیاز کودک و نگرانی و شکایت والدین، درمانگر اقدام به درمان مستقیم کودک و آموزش کلمات و استفاده درست از آنها بنم اید و خانواده در جلسه حضور داشته و روش کار درمانگر را برای اجرا در منزل ببینند و یاد بگیرند.

باتوجه به توضیحات گفته شده، تاخیر زبان در کودکان 2 تا 4 ساله یک اختالل شایع بوده و عدم پیگیری و درمان آن می تواند منجر به بروز اختالالت زبان و گفتار در دوران مدرسه کودک شود.پیشنهاد میگردد در صورت وجود هر یک از نشانهها و ریسک فاکتورهای ذکر شده در فرزندتان، برای ارزیابی و پیشگیری مشکالت احتمالی به گفتاردرمانی مراجعه کنید .

تهیه کننده: محمد معز شهرام نیا – کارشناس ارشد آسیب شناسی گفتار و زبان

چرا افراد معمولا عادت به گلو پاک‌کردن (صدا صاف‌کردن) دارند؟

عوامل مختلفی فرد را وادار به پاک‌کردن گلو می‌کند. یکی از متداول‌ترین آنها ترشحات بیش از حد مخاط است. این ترشحات در اثر ریفلاکس معده‌ای-مروی یا همان بازگشت اسید معده (در اصطلاح عامه ترش‌کردن)، ترشحات پشت حلقی و انواع آلرژی ها به‌وجود می‌آیند.

توصیه‌های یک گفتاردرمانگر برای حذف رفتار عادتی گلو پاک‌کردن چیست؟

1. علت پاک‌کردن عادتی گلو را شناسایی کنید و برای رفع آنها تلاش کنید. بدون از بین‌بردن علت اصلی پاک‌کردن عادتی گلو، کنارگذاشتن این رفتار برای شما بسیار مشکل است. بنابراین گام نخست برای حذف آن شناسایی و برطرف‌کردن علت آن است. اگر علت پاک‌کردن گلو برگشت اسید معده و یا آلرژی است باید برای درمان این مشکلات اقدام کنید. تا زمانی‌که این مشکلات وجود دارد شما نمی‌توانید به‌راحتی رفتار پاک‌کردن گلو را کنار بگذارید؛
2. به جای گلو پاک‌کردن از بلعیدن خشک یا همان قورت‌دادن آب دهان استفاده کنید. با انجام این کار چین‌های صوتی به هم نزدیک می‌شوند و باعث حرکت ترشحات مخاطی از روی چین‌های صوتی می‌شود. بنابراین می‌تواند اثری مشابه با گلو پاک‌کردن داشته باشد با این تفاوت که دیگر برای حنجره ضرر ندارد. این عمل به ایجاد آرامش در حنجره هم کمک می‌کند؛
3. به جای گلو پاک‌کردن از نوشیدن یک جرعه آب استفاده کنید. بنابراین لازم است همیشه همراه خود آب داشته باشید؛
4. به جای گلو پاک‌کردن از سرفه‌ی بی‌صدا (یا همان تولید صدای /هه/) استفاده کنید. سرفه‌کردن که معمولا با تولید صدای ناگهانی انجام می‌شود، باعث برخورد شدید چین‌های صوتی و در نتیجه پاک‌کردن ترشحات از روی آنها می‌شود و استفاده عادتی از آن آسیب‌زا است. در حالی‌که اگر سرفه بی‌صدا انجام شود، باز هم به دلیل عبور با فشار هوا از بین چین‌های صوتی، سبب رفع ترشحات مخاطی می‌شود اما برخلاف سرفه صدادار صدمه‌ای به چین‌های صوتی وارد نمی‌شود؛
5. به جای گلو پاک‌کردن از تنفس عمیق و سپس انجام بلع خشک (قورت‌دادن آب دهان) استفاده کنید؛
6. به جای گلو پاک‌کردن از زمزمه‌کردن آرام یا همان تولید آرام و کشیده‌ی صدای /ممممم استفاده کنید؛
7. به جای گلو پاک‌کردن به آرامی بخندید و سپس آب دهان را قورت‌دهید؛
8. به جای گلو پاک‌کردن صحبت‌کنید. در خلال صحبت‌کردن، چین‌های صوتی به لرزش درمی‌آیند. بنابراین پیشنهاد می‌شود هر زمان که نیاز به گلو پاک‌کردن داشتید، بدون توجه به آن به صحبت‌کردن ادامه دهید. لرزش ایجادشده روی چین‌های صوتی در اثر صحبت‌کردن باعث رفع ترشحات مخاطی از روی آنها می‌شود. همچنین می‌توانید بلند صحبت‌کردن را هم امتحان کنید؛
9. اگر کاربران حرفه‌ای صوت یعنی خواننده، مداح، قاری قرآن و … هستید پیشنهاد می‌کنیم به جای گلو پاک‌کردن صدای /آ/ را در پنج نت موسیقیایی به آرامی تولید کنید یا اینکه صدای خود را بلندتر کنید و یک نت بالاتر صدای /آ/ را تولید کنید.

یکی از رفتارهای نادرست صداسازی که موجب آسیب به حنجره می‌شود، صحبت‌کردن با صدای بلند و همچنین فریاد زدن است. بسیاری از بیماران مبتلا به مشکلات صدا به ویژه کودکان، مجری‌ها، خواننده‌ها، هواداران فعالیت‌های ورزشی و آموزگاران عادت دارند با صدای بلند صحبت کنند یا اینکه عادت به فریاد زدن دارند. این رفتار معمولا در افرادی شایع است که شخصیت‌های اجتماعی و برون‌گرایی دارند و عادت دارند برای نشان‌دادن احساسات خود مانند عصبانیت، ناامیدی، خوشحالی و شادی با صدای بلند صحبت کنند یا فریاد بزنند. زمانی که فرد بلند صحبت می‌کند یا فریاد می‌زند، چین‌های صوتی محکم و با شدت با هم برخورد می‌کنند. این اتفاق ضمن ایجاد خستگی زودرس و بیش ازحد در فرد سبب التهاب و یا حتی ایجاد ضایعات مختلف در حنجره و چین های صوتی می‌شود؛ مجموع شرایط فوق احتمال بروز مشکلات صدا را افزایش می‌دهد. با توجه به آسیب‌زا بودن رفتار بلند صحبت‌کردن و فریاد زدن برای حنجره و کیفیت صدا، باید به بیمار آموزش داد تا این رفتارهای عادتی را حذف کند.

توصیه‌های یک گفتاردرمانگر برای حذف رفتار عادتی بلند صحبت‌کردن و فریاد زدن چیست؟

1. گفتاردرمانگر در وهله اول اطلاعات لازم را در مورد اثرات مضر بلند صحبت‌کردن و فریادزدن به فرد، اعضای خانواده، دوستان و اطرافیان وی ارائه می‌دهد؛
2. گفتاردرمانگر باید درمورد محدودیت‌های توانایی صوتی هر فردی به وی آگاهی دهد. هر فردی باید بداند چقدر تحمل صحبت‌کردن با صدای بلند را دارد تا قبل از اینکه دچار خستگی شود، دست از بلند صحبت‌کردن بردارد؛
3. گفتاردرمانگر به فرد توصیه می‌کند تا از کمک اطرافیان برای اطلاع از وضعیت بلندی صدای خود و کنترل آن استفاده کند زیرا برخی از افراد متوجه نمی‌شوند که با صدای بلند صحبت می‌کنند ؛ لازم است اطرافیان به آنها تذکر دهند که با صدای آهسته صحبت‌ کند؛

گفتاردرمانگر به فردی که عادت به فریادزدن دارد، توصیه می‌کند در مواقع لازم به جای فریادزدن از سوت یا زنگ استفاده کند. این روش به‌ویژه برای افرادی که به‌واسطه شرایط شغلی خود مجبورند از صدای بلند یا فریادزدن استفاده کنند، مفید است (مانند معلم، مربی ورزش و …)؛